Γροιλανδία / Τι κερδίζουν ΗΠΑ, Δανία και Νουούκ από τη συμφωνία και τι πραγματικά αλλάζει

Ηπολύμηνη επιμονή του Ντόναλντ Τραμπ να αποκτήσει τον «έλεγχο» της Γροιλανδίας «γέννησε» τελικά την συμφωνία που δίνει στις ΗΠΑ ισχυρότερη και, σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, μόνιμη στρατιωτική παρουσία, χωρίς όμως να μεταβιβάζει στην Αμερική ούτε την κυριαρχία ούτε έδαφος του αρκτικού νησιού.

Ο Αμερικανός πρόεδρος παρουσιάζει τη συμφωνία με πολύ ευρύτερους όρους, υποστηρίζοντας ότι εξασφαλίζει στις ΗΠΑ «μόνιμο έλεγχο» της ασφάλειας και «όλων των άλλων αναγκών» στη Γροιλανδία.

Ωστόσο, η εικόνα που προκύπτει από την Κοπεγχάγη και το Νουούκ είναι διαφορετική ως προς το κρίσιμο ζήτημα της κυριαρχίας, καθότι η Γροιλανδία δεν περνά σε αμερικανική ιδιοκτησία, κανένα τμήμα της δεν παραχωρείται στις ΗΠΑ και το δικαίωμα των κατοίκων της να αποφασίσουν το πολιτικό τους μέλλον διατηρείται.

Η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί την επόμενη εβδομάδα, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, ενώ θα πρέπει να λάβει και τις προβλεπόμενες εγκρίσεις από τα κοινοβούλια της Δανίας και της Γροιλανδίας.

Μέχρι τότε, ένα σημαντικό στοιχείο αβεβαιότητας παραμένει, διότι το πλήρες επίσημο κείμενο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.

Συνεπώς, αρκετές από τις λεπτομέρειες που έχουν γίνει γνωστές προέρχονται κυρίως από την αμερικανική πλευρά και η ακριβής νομική τους διατύπωση μένει να αποσαφηνιστεί.

Τι φαίνεται να παίρνουν οι ΗΠΑ

Το σημαντικότερο όφελος για την Ουάσιγκτον είναι στρατηγικό.

Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, οι ΗΠΑ εξασφαλίζουν μόνιμα δικαιώματα στρατιωτικής εγκατάστασης, πρόσβασης και υπερπτήσεων στη Γροιλανδία.

Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να ενισχύσουν τη στρατιωτική παρουσία τους, να δημιουργήσουν νέες εγκαταστάσεις και να χρησιμοποιούν το νησί ως κομβικό σημείο για την άμυνα της Βόρειας Αμερικής και την επιτήρηση της Αρκτικής.

Το PBS, επικαλούμενο Αμερικανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους, αναφέρει ότι τα δικαιώματα αυτά θα εξακολουθήσουν να ισχύουν ανεξάρτητα από τις μελλοντικές πολιτικές επιλογές της Γροιλανδίας – ακόμη και στην περίπτωση που οι κάτοικοί της επιλέξουν κάποτε την ανεξαρτησία.

Ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό κέρδος για την Ουάσιγκτον είναι ο αποκλεισμός ανταγωνιστικών δυνάμεων.

Η συμφωνία προβλέπει ότι κράτη εκτός ΝΑΤΟ δεν θα μπορούν να δημιουργήσουν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία.

Στην πράξη, το μέτρο αφορά πρωτίστως τη Ρωσία και την Κίνα. Παράλληλα προβλέπεται μηχανισμός ελέγχου «ευαίσθητων επενδύσεων», ώστε κινεζικά ή ρωσικά κεφάλαια να μην αποκτήσουν παρουσία σε τομείς που θα μπορούσαν να θεωρηθούν απειλή για την αμερικανική ασφάλεια.

Ο Τραμπ υποστηρίζει επιπλέον ότι η συμφωνία δεν θα έχει κόστος για τις ΗΠΑ και την έχει χαρακτηρίσει συμφωνία «Infinite Life», θέλοντας να υπογραμμίσει ότι τα δικαιώματα που αποκτά η Ουάσιγκτον δεν έχουν ημερομηνία λήξης.

Το μεγάλο αμερικανικό κέρδος: Η Γροιλανδία «κλειδώνει» στρατηγικά προς τη Δύση

Για να γίνει κατανοητή η σημασία της συμφωνίας για την Ουάσιγκτον, πρέπει να ληφθεί υπόψη η γεωγραφική θέση της Γροιλανδίας.

Το νησί βρίσκεται πάνω στη συντομότερη διαδρομή μεταξύ Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών και έχει επομένως εξαιρετικά μεγάλη σημασία για την έγκαιρη προειδοποίηση και την αεράμυνα της Βόρειας Αμερικής. Ταυτόχρονα, η υποχώρηση των πάγων ανοίγει σταδιακά νέες θαλάσσιες οδούς στην Αρκτική, όπου αυξάνεται η δραστηριότητα τόσο της Ρωσίας όσο και της Κίνας.

Υπάρχει όμως και η οικονομική διάσταση.

Η Γροιλανδία διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα κρίσιμων πρώτων υλών και σπάνιων γαιών, μεταξύ άλλων ψευδαργύρου, σιδήρου, ουρανίου και γραφίτη. Πρόκειται για υλικά με κρίσιμη σημασία για τεχνολογικά προϊόντα, την ενεργειακή μετάβαση αλλά και προηγμένα οπλικά συστήματα.

Η συμφωνία, τουλάχιστον με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί μέχρι στιγμής, δεν παραχωρεί στις ΗΠΑ συγκεκριμένα δικαιώματα εξόρυξης. Ο έλεγχος όμως των «ευαίσθητων επενδύσεων» μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντικός, καθώς περιορίζει τις δυνατότητες της Κίνας και της Ρωσίας να αποκτήσουν στρατηγικό οικονομικό αποτύπωμα στο νησί.

Αυτό σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να έχει πετύχει έναν από τους βασικούς στρατηγικούς στόχους της χωρίς να χρειαστεί να αποκτήσει τη Γροιλανδία: να εμποδίσει τους κύριους ανταγωνιστές της να εγκατασταθούν στρατιωτικά ή να αποκτήσουν κρίσιμη οικονομική επιρροή εκεί.

Τι παίρνουν όμως η Γροιλανδία και η Δανία

Η άλλη πλευρά της συμφωνίας είναι εξίσου σημαντική.

Ο Τραμπ είχε στο παρελθόν μιλήσει πολύ πιο ανοιχτά για απόκτηση της Γροιλανδίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό δεν συμβαίνει με τη νέα συμφωνία.

Δεν μεταβιβάζεται έδαφος στις ΗΠΑ, δεν αλλάζει η κυριαρχία του νησιού και δεν προκύπτει αμερικανική ιδιοκτησία της Γροιλανδίας.

Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν τόνισε ότι η συμφωνία αναγνωρίζει «την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση».

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό αντάλλαγμα για Κοπεγχάγη και Νουούκ: οι ΗΠΑ αποκτούν διευρυμένες στρατιωτικές και στρατηγικές δυνατότητες, αλλά η εδαφική κυριαρχία δεν παραχωρείται.

Για τη Γροιλανδία υπάρχει και μία ακόμη κρίσιμη διάσταση. Η συμφωνία, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, δεν εμποδίζει τους περίπου 56.000 κατοίκους του νησιού να επιλέξουν στο μέλλον την ανεξαρτησία τους από τη Δανία.

Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν δήλωσε ότι η συμφωνία αναγνωρίζει τα συμφέροντα του νησιού και είναι προς όφελος όλων των πλευρών.

Ο Τραμπ έχει επίσης αναφέρει ότι οι ΗΠΑ θα βοηθήσουν τη Γροιλανδία σε ζητήματα «ανάπτυξης και κατασκευών», χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν παρουσιαστεί συγκεκριμένες δεσμεύσεις ή οικονομικά μεγέθη.

Πόσο ρεαλιστικά είναι τα στρατιωτικά δικαιώματα των ΗΠΑ

Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες λεπτομέρειες της υπόθεσης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποκτούν για πρώτη φορά στρατιωτική πρόσβαση στη Γροιλανδία.

Με βάση την αμυντική συμφωνία του 1951, η Ουάσιγκτον διαθέτει ήδη ευρύτατα δικαιώματα εγκατάστασης δυνάμεων, δημιουργίας βάσεων και υπερπτήσεων.

Η συμφωνία επιτρέπει επίσης στις ΗΠΑ να ελέγχουν προσγειώσεις και απογειώσεις αεροσκαφών, αγκυροβόλια και κινήσεις πλοίων και αεροσκαφών.

Σήμερα οι ΗΠΑ λειτουργούν ήδη στη βορειοδυτική Γροιλανδία την Pituffik Space Base, με περισσότερα από 100 άτομα προσωπικό.

Επομένως, η νέα συμφωνία δεν ξεκινά την αμερικανική στρατιωτική παρουσία από το μηδέν.

Αυτό που φαίνεται να κάνει είναι να την κατοχυρώνει σε ακόμη πιο μακροχρόνια βάση, να διευρύνει δυνητικά την ελευθερία κινήσεων της Ουάσιγκτον και να προσθέτει ένα ισχυρότερο γεωπολιτικό φίλτρο απέναντι στη Ρωσία και την Κίνα.

Μία από τις πιο κρίσιμες λεπτομέρειες που μένει να επιβεβαιωθεί από το επίσημο κείμενο είναι εάν πράγματι οι ΗΠΑ αποκτούν πλέον τη δυνατότητα να κατασκευάζουν νέες βάσεις χωρίς προηγούμενη έγκριση της Δανίας ή της Γροιλανδίας.

Αν αυτό επιβεβαιωθεί, θα αποτελεί ουσιαστική διεύρυνση των υφιστάμενων αμερικανικών δικαιωμάτων.

Ποιος επωφελείται περισσότερο

Με βάση όσα έχουν δημοσιοποιηθεί έως τώρα – και με την επιφύλαξη ότι δεν έχουμε ακόμη το πλήρες νομικό κείμενο – η συμφωνία δημιουργεί διαφορετικά οφέλη για κάθε πλευρά, τα οποία δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα.

Οι ΗΠΑ αποκτούν το μεγαλύτερο απτό στρατηγικό πακέτο – μακροχρόνια δικαιώματα βάσεων, πρόσβασης και υπερπτήσεων, δυνατότητα ενίσχυσης της στρατιωτικής παρουσίας τους και μηχανισμούς που κρατούν τη Ρωσία και την Κίνα μακριά από στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ευαίσθητες επενδύσεις.

Εφόσον επιβεβαιωθεί ότι μπορούν να δημιουργούν νέες εγκαταστάσεις χωρίς νέα έγκριση, το αμερικανικό όφελος γίνεται ακόμη σημαντικότερο.

Η Δανία, από την πλευρά της, διατηρεί το θεμελιώδες που κινδύνευε να τεθεί υπό αμφισβήτηση από τις προηγούμενες απαιτήσεις Τραμπ – την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου.

Παράλληλα, εκτονώνεται μια σοβαρή εστία έντασης με τον ισχυρότερο σύμμαχο της χώρας στο ΝΑΤΟ και ενισχύεται η αμερικανική συνεισφορά στην άμυνα της Αρκτικής.

Η Γροιλανδία διατηρεί το δικαίωμα να αποφασίσει η ίδια το πολιτικό της μέλλον, χωρίς να μετατρέπεται σε αμερικανικό έδαφος, ενώ μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατιωτική προστασία και ενδεχομένως αμερικανικές επενδύσεις και υποδομές.

Το τίμημα είναι ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία και επιρροή στο νησί μπορεί να γίνει πολύ ισχυρότερη και να επιβιώσει ακόμη και μιας μελλοντικής ανεξαρτητοποίησής του.

Γι’ αυτό και η συμφωνία μπορεί να διαβαστεί ως ένας συμβιβασμός στον οποίο η Ουάσιγκτον εγκαταλείπει – τουλάχιστον με βάση τα σημερινά δεδομένα – την απαίτηση για ιδιοκτησία ή προσάρτηση, αλλά εξασφαλίζει μεγάλο μέρος των πρακτικών στρατηγικών πλεονεκτημάτων που επιδίωκε, τονίζει ο αμρεικανικός Τύπος.

Ο Ρίτσαρντ Γουάιτς, ερευνητής στο NATO Defense College, το συνόψισε λέγοντας ότι ο Τραμπ συμβιβάστηκε με λιγότερα από όσα αρχικά ζητούσε, αλλά εξασφάλισε σχεδόν όλα όσα επιδίωκε πλην της επίσημης προσάρτησης.

Πρόκειται για εκτίμηση αναλυτή και όχι για νομική περιγραφή της συμφωνίας, αποτυπώνει όμως τη βασική ανταλλαγή που φαίνεται να έχει γίνει.

Το «permanent control» δεν σημαίνει αμερικανική κυριαρχία

Αυτό είναι τελικά και το βασικό σημείο που χρειάζεται αποσαφήνιση.

Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά για «permanent control», χρησιμοποιεί τη δική του πολιτική περιγραφή της συμφωνίας.

Με βάση όσα έχουν επιβεβαιώσει μέχρι στιγμής Δανία και Γροιλανδία, δεν πρόκειται για μόνιμο αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας ως εδάφους.

Πρόκειται, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, για μόνιμα ή πολύ μακροχρόνια αμερικανικά δικαιώματα στον τομέα της ασφάλειας και της στρατιωτικής παρουσίας, σε συνδυασμό με περιορισμούς στην παρουσία τρίτων δυνάμεων.

Η κυριαρχία παραμένει στο Βασίλειο της Δανίας και οι Γροιλανδοί διατηρούν το δικαίωμα αυτοδιάθεσης.

Άρα, η συμφωνία βρίσκεται ουσιαστικά στη μέση ανάμεσα στις δύο αρχικές θέσεις – ο Τραμπ δεν παίρνει τη Γροιλανδία, αλλά οι ΗΠΑ ενισχύουν και μονιμοποιούν σε σημαντικό βαθμό τη στρατηγική τους θέση πάνω στο νησί.