Ευρωπαϊκή Ένωση: Σχεδιάζει 15-ετή περίοδο δοκιμασίας για τα νέα κράτη-μέλη

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιθυμεί να διασφαλίσει ότι δεν θα υπάρξει άλλη περίπτωση όπως αυτή του Βίκτορ Όρμπαν μεταξύ της επόμενης γενιάς κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς παρουσίασε σχέδια για την προετοιμασία της διεύρυνσης της Ένωσης προς την Ανατολική Ευρώπη τα επόμενα χρόνια.

Σε συνέντευξή της στον Guardian και σε άλλες ευρωπαϊκές εφημερίδες, η επίτροπος της ΕΕ για τη διεύρυνση, Μάρτα Κος, παρουσίασε προτάσεις για ειδικές διασφαλίσεις που θα προστατεύουν την Ένωση από ηγέτες που θα μπορούσαν να παραβιάζουν τις δημοκρατικές αξίες και να παραλύουν τη λήψη αποφάσεων, ένα πρότυπο συμπεριφοράς που για πολλούς εκπροσωπεί ο πρώην πρωθυπουργός της Ουγγαρίας.

«Όχι άλλοι Βίκτορ Όρμπαν», δήλωσε η Κος. «Πρέπει να διαθέτουμε ταχύτερους μηχανισμούς από το άρθρο 7 [μια κύρωση που επιτρέπει την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου ενός κράτους μέλους] σε περίπτωση που τα νέα κράτη μέλη παραβιάσουν το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία ή τις αξίες μας».

Αλλαγές στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τα νέα κράτη μέλη

Σύμφωνα με τα σχέδια που δημοσίευσε η Κος την Τρίτη, κάθε νέο κράτος μέλος της ΕΕ θα υπόκειται σε 15ετή δοκιμαστική περίοδο, κατά τη διάρκεια της οποίας θα μπορεί να στερηθεί τα δικαιώματα ψήφου ή την χρηματοδότηση από την ΕΕ λόγω παραβίασης βασικών δημοκρατικών αξιών ή της πίστης προς την ΕΕ, δηλαδή της αρχής της ειλικρινούς συνεργασίας. Τα σχέδια αυτά θα πρέπει να εγκριθούν από τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Το άρθρο 7 της Συνθήκης της ΕΕ επιτρέπει στα κράτη μέλη να αφαιρέσουν τα δικαιώματα ψήφου από ένα κράτος μέλος που παραβαίνει τους κανόνες, λόγω «σοβαρής και επίμονης παραβίασης» των δημοκρατικών αξιών. Ωστόσο, αυτή η επιλογή δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ, παρά τις μακρές συζητήσεις σχετικά με την υποβάθμιση της δημοκρατίας στην Πολωνία και την Ουγγαρία, υπό προηγούμενες κυβερνήσεις.

Ποτέ δεν επιβλήθηκε η απόλυτη κύρωση, κυρίως επειδή οι δύο κεντρικοευρωπαίοι σύμμαχοι άσκησαν το δικαίωμα βέτο τους για να προστατεύσουν ο ένας τον άλλον.

Σύμφωνα με τις νέες προτάσεις, το κατώτατο όριο για την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου – ή για την επιβολή άλλης κύρωσης – λόγω παραβίασης των δημοκρατικών προτύπων, θα είναι χαμηλότερο. Ένας αξιωματούχος της ΕΕ δήλωσε: «Πρόκειται για μια μεγάλη καινοτομία και ένα σημαντικό μήνυμα προς τους πολίτες των χωρών που είναι πιο επιφυλακτικές απέναντι στη διεύρυνση, ότι διαθέτουμε ένα πολύ ισχυρό πλαίσιο ακόμη και αν κάτι πήγαινε στραβά μετά τη διεύρυνση».

Ωστόσο, αξιωματούχοι αναγνώρισαν ότι η προσωρινή αυτή ρήτρα θα λήξει τελικά. «Αν αυτή η ρήτρα ήταν απεριόριστη, θα… βρεθούμε σε μια κατάσταση όπου θα έχουμε μέλη πρώτης και δεύτερης κατηγορίας», είπε ο Κος.

Η Ένωση αντιμέτωπη με δύσκολες επιλογές

Η έκκληση για αυστηρότερες διασφαλίσεις έρχεται εν μέσω νέας δυναμικής στη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ, με το Μαυροβούνιο, την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία να έχουν όλα χαρακτηριστεί ως φαβορί.

Η πλήρης εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 έδωσε νέα πνοή στη διεύρυνση της ΕΕ, ένα ζήτημα που είχε παραμείνει στάσιμο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η Ουκρανία και η Μολδαβία υπέβαλαν αιτήσεις ένταξης στην ΕΕ λίγες ημέρες μετά τη ρωσική επίθεση, ένα βήμα που έδωσε νέα ώθηση στις προσπάθειες ένταξης στην ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια, μια περιοχή με 17,4 εκατομμύρια κατοίκους, όπου η Ρωσία και η Κίνα ανταγωνίζονται για την απόκτηση επιρροής.

Τα 27 υφιστάμενα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να συμφωνήσουν ομόφωνα για την αποδοχή νέων κρατών μελών, ενώ ο σκεπτικισμός είναι ιδιαίτερα υψηλός μεταξύ των Γάλλων και των Τσέχων ψηφοφόρων.

Παρ’ όλα αυτά, η Κος δήλωσε ότι πιστεύει ότι η διεύρυνση είναι πολιτικά εφικτή. «Και τα κράτη μέλη κατανοούν τι διακυβεύεται», είπε, αναφερόμενη στον αγώνα επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη και στα Βαλκάνια. Χαρακτήρισε τη Ρωσία και την Κίνα ως «εξωτερικά αποσταθεροποιητικές δυνάμεις, που επιδιώκουν να προσελκύσουν τις υποψήφιες χώρες μας».

Περιγράφοντας τη διεύρυνση ως «στρατηγικό μας συμφέρον», είπε: «Αν δεν καταφέρουμε να ενσωματώσουμε τις γειτονικές μας χώρες, θα έρθει κάποιος άλλος [και] θα τις χρησιμοποιήσει εναντίον μας».

Ως παράδειγμα, ανέφερε ότι η Ρωσία είχε «επενδύσει εκατομμύρια» προσπαθώντας να αποτρέψει χώρες από την ευρωπαϊκή πορεία, αναφερόμενη στις εκλογές στη Μολδαβία, υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ, και στην Αρμενία, η οποία επιδιώκει στενότερους δεσμούς με την ΕΕ. Η Κίνα, από την άλλη πλευρά, όπως υπογράμμισε, χρησιμοποιεί την οικονομική της δύναμη για να επηρεάσει χώρες.

Αξιωματούχοι της ΕΕ ελπίζουν να ξεκινήσουν την επόμενη εβδομάδα διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία και τη Μολδαβία σχετικά με δύο τομείς διαπραγμάτευσης του ευρωπαϊκού δικαίου. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τα «clusters» – θεματικές ομάδες διαπραγματευτικών φακέλων – για την εσωτερική αγορά και την ανταγωνιστικότητα, ένα ευρύ φάσμα του κοινοτικού κανονιστικού πλαισίου που καλύπτει την οικονομική και νομισματική πολιτική, τη φορολογική πολιτική, την έρευνα και τα μέσα ενημέρωσης.

Η Κος δήλωσε ότι είναι «πολύ νωρίς για εικασίες» σχετικά με το αν μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο ή έχει μια ψυχρή σύγκρουση στο έδαφός της θα μπορούσε να γίνει μέλος της ΕΕ. Επιβεβαίωσε ότι οι Ουκρανοί καλλιεργητές σιτηρών δεν θα λάβουν επιδοτήσεις από την ΕΕ, ενώ θα αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην αγορά της ΕΕ.

Οι ηγέτες της ΕΕ θα συζητήσουν τις ιδέες αυτές την επόμενη εβδομάδα, οπότε και θα βρεθούν αντιμέτωποι με δύσκολες επιλογές.

Με πληροφορίες από Guardian