Το μεγάλο παζάρι για το Ορμούζ: ΗΠΑ και Ιράν αναζητούν συμφωνία βήμα – βήμα

Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές στη Νέα Υόρκη διερευνούν μια σταδιακή πορεία εξόδου από τον πόλεμο, η οποία θα περιλάμβανε το άνοιγμα εκ νέου των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη και την άρση από την Ουάσινγκτον του οικονομικού αποκλεισμού του Ιράν, δήλωσαν πηγές που βρίσκονται κοντά στις συνομιλίες τις οποίες επικαλείται το Reuters.

Τα Στενά έχουν καταστεί το κεντρικό διαπραγματευτικό χαρτί στις προσπάθειες τερματισμού της σχεδόν επτάμηνης σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με το Ιράν να επιδιώκει ανακούφιση από τον αμερικανικό αποκλεισμό που στραγγαλίζει την οικονομία του και την Ουάσινγκτον να επιδιώκει την ελεύθερη διέλευση των πλοίων από τη θαλάσσια οδό που είναι ζωτικής σημασίας για τον παγκόσμιο εφοδιασμό με πετρέλαιο και η οποία σήμερα έχει αποκλειστεί από την Τεχεράνη.

Οι συνομιλίες αντιμετωπίζουν ένα σημαντικό εμπόδιο, καθώς καμία από τις δύο πλευρές δεν θέλει να είναι η πρώτη που θα παραδώσει το διαπραγματευτικό της πλεονέκτημα, σύμφωνα με δηλώσεις στο Reuters δύο Ιρανών πηγών, δύο περιφερειακών αξιωματούχων και δύο δυτικών διπλωματικών πηγών. Πίσω όμως από τη στάση του Ιράν βρίσκεται η αναγνώριση του οικονομικού κόστους μιας παρατεταμένης αντιπαράθεσης.

Ιρανός ανώτερος αξιωματούχος δήλωσε ότι ο πιο πιθανός τρόπος για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο θα ήταν μια σταδιακή συμφωνία, βάσει της οποίας το Ιράν θα επέτρεπε τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ με αντάλλαγμα την άρση από τις ΗΠΑ του οικονομικού αποκλεισμού και την πιθανή απόκτηση από την Τεχεράνη πρόσβασης σε δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία.

«Ένας τρόπος για να προχωρήσουμε θα ήταν να επιλύσουμε την κρίση σταδιακά. Το πρώτο βήμα θα ήταν να τερματιστεί ο αποκλεισμός και να ανοίξει ξανά το Ορμούζ», είπε στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Αυτό θα απαιτούσε από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να αποδεχθεί μια ακόμη προσωρινή λύση, μετά την κατάρρευση μιας προηγούμενης συμφωνίας τον Ιούλιο. Ως εκ τούτου, μια κεντρική πρόκληση για τους διαπραγματευτές δεν είναι μόνο να χαράξουν μια συμφωνία, αλλά και να διασφαλίσουν ότι οι όποιες παραχωρήσεις θα είναι αρκετά διαρκείς ώστε να μπορούν και οι δύο πλευρές να τις εμπιστευθούν, ανέφεραν οι πηγές.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι πιστεύει πως οι ΗΠΑ και το Ιράν θα μπορούσαν να καταλήξουν σε συμφωνία μετά τις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο, στις 3 Νοεμβρίου. Ευρωπαίος ανώτερος αξιωματούχος δήλωσε ότι οι Ιρανοί «έχουν έναν πολύ μακρύ κατάλογο απαιτήσεων».

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι, ενώ «το Ιράν απελπίζεται για μια συμφωνία, ο πρόεδρος Τραμπ κρατά όλα τα χαρτιά και θα λάβει όποια απόφαση είναι καλύτερη για τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ο ίδιος δήλωσε ότι ο Τραμπ παρέμενε «ανοιχτός σε συνομιλίες με το Ιράν υπό τις κατάλληλες συνθήκες», αλλά δεν είχε ανάγκη να διαπραγματευτεί και ότι οι ΗΠΑ βρίσκονταν σε «πολύ ισχυρή θέση», έχοντας τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και με μια ιρανική οικονομία που «καταρρέει».

Ο αξιωματούχος δήλωσε ότι οι «συντριπτικές κυρώσεις» και «ένας από τους πιο επιτυχημένους αποκλεισμούς στην ιστορία» έχουν παραλύσει την ιρανική οικονομία και έχουν αφήσει το Ιράν εντελώς χρεοκοπημένο. Ο Τραμπ, είπε ο αξιωματούχος, ήταν ικανοποιημένος να αφήσει την «αναπόφευκτη κατάρρευση του Ιράν» να εξελιχθεί, αντί να επιτρέψει στην Τεχεράνη να τον «χειραγωγήσει».

Ο πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής Ντένις Ρος δήλωσε ότι έβλεπε μόλις 30% πιθανότητα να επιτευχθεί συμφωνία πριν από την ψηφοφορία, αλλά ότι και οι δύο πλευρές μπορεί να έχουν ισχυρότερους λόγους να καταλήξουν σε συμφωνία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές παρά μετά από αυτές.

«Ο αποκλεισμός είναι αυτός που πραγματικά πιέζει τους Ιρανούς. Τους στραγγαλίζει», δήλωσε ο Ρος.

Μια συμφωνία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές θα μπορούσε να ωφελήσει τον Τραμπ, καθώς το άνοιγμα ξανά των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να μειώσει τις εντάσεις στον Κόλπο, να περιορίσει τις τιμές του πετρελαίου και να συμβάλει στη μείωση των πολιτικά ευαίσθητων τιμών της βενζίνης στις ΗΠΑ.

Οι πιθανότητες του Ιράν να εξασφαλίσει την τόσο αναγκαία οικονομική ανακούφιση μπορεί να είναι μεγαλύτερες όσο ο Τραμπ εξακολουθεί να έχει ισχυρότερο πολιτικό κίνητρο για την επίτευξη μιας συμφωνίας.

Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, δήλωσε ο Ρος, ο Τραμπ μπορεί να αντιμετωπίζει λιγότερους περιορισμούς και να είναι πιο πρόθυμος να εντείνει την πίεση ή να εξετάσει στρατιωτικές επιλογές.

Το διαπραγματευτικό πλεονέκτημα ως εμπόδιο

Το διαπραγματευτικό πλεονέκτημα που έφερε ξανά την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα μπορούσε επίσης να καταστήσει δυσκολότερο τον συμβιβασμό.

Η Ουάσινγκτον ελέγχει την πίεση που πλήττει περισσότερο την Τεχεράνη, ενώ η Τεχεράνη ελέγχει την πρόσβαση σε ένα κρίσιμο ενεργειακό σημείο διέλευσης. Καμία από τις δύο πλευρές δεν θέλει να παραδώσει αυτό το πλεονέκτημα χωρίς να εξασφαλίσει κάτι απτό σε αντάλλαγμα.

Αυτό σημαίνει ότι οι ενδιάμεσες εκλογές μπορεί να αποτελούν λιγότερο μια προθεσμία για τη διπλωματία και περισσότερο μια προθεσμία για τη διατήρηση των συνθηκών που καθιστούν δυνατές τις διπλωματικές προσπάθειες. Εάν η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη δεν μπορέσουν να μετατρέψουν το διαπραγματευτικό τους πλεονέκτημα σε συμφωνία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, το διπλωματικό περιθώριο μπορεί να περιοριστεί καθώς αυξάνεται ο κίνδυνος κλιμάκωσης.

Ακόμη και ενώ αναζητά μια διπλωματική διέξοδο, η Τεχεράνη προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο ανανεωμένου πολέμου με την Ουάσινγκτον, δήλωσε ο Ιρανός αξιωματούχος, κατηγορώντας τις ΗΠΑ ότι χρησιμοποιούν τον οικονομικό αποκλεισμό και την απειλή χρήσης βίας ως εργαλεία εξαναγκασμού.

«Τα δάχτυλά μας βρίσκονται στη σκανδάλη», δήλωσε ο ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος. «Οι Αμερικανοί γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν, αλλά, εξαιτίας των υπερβολικών απαιτήσεών τους, οι πιθανότητες η διπλωματία να επιλύσει αυτή την κατάσταση είναι εξαιρετικά χαμηλές».

Περιφερειακές πηγές δήλωσαν ότι η Τεχεράνη ήταν διατεθειμένη να αποσύρει από την κύρια συμφωνία την απαίτηση για καταβολή τελών διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ και να συμπεριλάβει την απαίτηση αυτή σε ξεχωριστό παράρτημα, καθώς ο τερματισμός του αποκλεισμού είχε καταστεί η πιο επείγουσα προτεραιότητα.

Τα κράτη του Κόλπου έχουν απορρίψει την πρόταση για την καταβολή τελών διέλευσης. Οποιαδήποτε συμφωνία θα ήταν προσωρινή και δεν θα αποτελούσε επίσημη εγκατάλειψη της θέσης του Ιράν, δήλωσαν οι περιφερειακές πηγές.

Οι ΗΠΑ έχουν εντείνει την οικονομική μέγγενη γύρω από το Ιράν, επιβάλλοντας νέες κυρώσεις πάνω σε έναν αποκλεισμό που έχει αποκόψει τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, μια σημαντική πηγή συναλλάγματος.

Αυτόν τον μήνα, στόχευσαν τις εναπομείνασες εμπορικές αεροπορικές εταιρείες του Ιράν και τα δίκτυα υποστήριξής τους, στο πλαίσιο μιας εκστρατείας για την αποκοπή των οικονομικών ζωτικών γραμμών που στηρίζουν την κυβέρνηση και τους ισχυρούς Φρουρούς της Επανάστασης. Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι η ιρανική οικονομία θα μπορούσε να «σαπίσει», εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία.

«Το Ιράν δεν επικεντρώνεται πρωτίστως στην επιβολή διοδίων στο Ορμούζ, αλλά στη διατήρηση του διοικητικού ελέγχου της θαλάσσιας οδού», δήλωσε. «Το Ιράν μπορεί να είναι διατεθειμένο να αναβάλει το ζήτημα των διοδίων, αλλά δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τον διοικητικό έλεγχο των Στενών».

Στην καρδιά της διπλωματικής προσπάθειας στη Νέα Υόρκη βρίσκεται μια θεμελιώδης ένταση. Η Ουάσινγκτον θέλει η πίεση να οδηγήσει σε παραχωρήσεις, η Τεχεράνη θέλει να αρθεί η πίεση προτού προχωρήσει σε παραχωρήσεις και τα κράτη του Κόλπου θέλουν να επιλυθεί η σύγκρουση χωρίς να επιτραπεί στα στρατηγικά ύδατα της περιοχής να μετατραπούν σε μόνιμα διαπραγματευτικά χαρτιά.

Φόβοι για σύγκρουση χωρίς «σαφές τέλος»

Κατά τη διάρκεια ξεχωριστής συνάντησης με τον Τραμπ στη Νέα Υόρκη, οι ηγέτες των κρατών του Κόλπου ζήτησαν διευκρινίσεις σχετικά με τον τελικό στόχο της Ουάσινγκτον πέρα από τις ενδιάμεσες εκλογές, μεταξύ άλλων για το εάν οι ΗΠΑ θα επανέλθουν σε στρατιωτική δράση σε περίπτωση που το Ιράν αρνηθεί να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις.

Εξέφρασαν συλλογικά την απόρριψή τους οποιουδήποτε ιρανικού ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ, δηλώνοντας ότι πρέπει να αποκατασταθεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και ότι η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός δεν πρέπει να μετατραπεί σε εργαλείο εξαναγκασμού εναντίον των κρατών του Κόλπου, σύμφωνα με περιφερειακές πηγές.

Ωστόσο, παράλληλα με τις προειδοποιήσεις τους σχετικά με το Ορμούζ, οι ηγέτες του Κόλπου έχουν ασκήσει έντονη πίεση για αποκλιμάκωση και πολιτική διαδικασία, αντανακλώντας την αποφασιστικότητα της περιοχής να μείνει έξω από οποιαδήποτε περαιτέρω σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.

«Εξακολουθεί να μην είναι σαφές ποιος είναι ο τελικός στόχος του Τραμπ ή ποια θα ήταν η εναλλακτική λύση στην εκστρατεία πίεσης», δήλωσε η Εμπτεσάμ αλ-Κέτμπι, πρόεδρος του think tank Emirates Policy Center, με έδρα το Αμπού Ντάμπι.

«Οι Ιρανοί, αντίθετα, γνωρίζουν τι θέλουν. Αναδιαμορφώνουν το περιφερειακό τοπίο μέσω του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ με σαφή στόχο, ενώ η Ουάσινγκτον δεν έχει ακόμη καθορίσει τον οδικό της χάρτη», είπε, αναφερόμενη στα Στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, τα οποία συνδέουν την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν.

Αυτή η αβεβαιότητα επηρεάζει επίσης τους υπολογισμούς της Τεχεράνης. Ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, περιφερειακός αναλυτής και πρώην αξιωματικός της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, δήλωσε ότι οι συνομιλίες στη Νέα Υόρκη δεν είχαν μεταβάλει τις βασικές θέσεις καμίας από τις δύο πλευρές και ότι το Ιράν ήταν απίθανο να υποχωρήσει όσο πίστευε ότι ο Τραμπ ήθελε να αποφύγει μια ευρύτερη κλιμάκωση πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.

«Ο αποκλεισμός τους πλήττει, αλλά αντί να μαλακώσει τη θέση τους, είναι πιθανό να τους οδηγήσει σε κλιμάκωση, επειδή πιστεύουν ότι αν μαλακώσουν τη θέση τους, είναι νεκροί», δήλωσε ο Άλαν Έιρ, πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής για το Ιράν.

Δυτικός αξιωματούχος που γνωρίζει τις συνομιλίες πρόσθεσε: «Όλα έχουν να κάνουν με το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Όλοι βρισκόμαστε υπό εσωτερική πολιτική πίεση και οι Ιρανοί το γνωρίζουν».