Ανάλυση Reuters: Γιατί ο Μπέρναμ καταργεί τον μηχανισμό της «τριπλής ρήτρας» στις κρατικές συντάξεις της Βρετανίας

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ δεσμεύτηκε την Τρίτη για τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση του κρατικού συνταξιοδοτικού συστήματος εδώ και πάνω από μια δεκαετία, δεσμευόμενος να καταργήσει τον μηχανισμό της «τριπλής ρήτρας», ο οποίος θεωρείται εδώ και καιρό «ανέγγιχτος» από τους ηγέτες του κόμματος.

Η αλλαγή δεν θα τεθεί σε ισχύ πριν από τον Απρίλιο του 2030, μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές, πράγμα που σημαίνει ότι ο Μπέρναμ αποφεύγει να παραβιάσει μια δέσμευση του κεντροαριστερού Εργατικού Κόμματος να προστατεύσει το τριπλό κλείδωμα για όλη τη διάρκεια της θητείας αυτού του κοινοβουλίου. Οι εξοικονομήσεις θα βοηθήσουν αντ’ αυτού στη χρηματοδότηση μιας νέας Εθνικής Υπηρεσίας Φροντίδας.

Τι είναι η «τριπλή ρήτρα» και γιατί την εγκαταλείπει;

Ο μηχανισμός της «τριπλής ρήτρας», που θεσπίστηκε το 2011, προβλέπει την ετήσια αύξηση της κρατικής σύνταξης με βάση τον υψηλότερο από τους εξής δείκτες: τον πληθωρισμό, τη μεταβολή των μέσων αποδοχών ή το σταθερό ποσοστό του 2,5%.

Αν και ο μηχανισμός αυτός χαίρει της αποδοχής των μεγαλύτερης ηλικίας ψηφοφόρων, έχει εξελιχθεί σε τεράστιο οικονομικό βάρος για τα ήδη πιεσμένα δημόσια οικονομικά της Βρετανίας.

Τον Ιούλιο, το Γραφείο Δημοσιονομικής Ευθύνης κατέδειξε την «τριπλή ρήτρα» ως βασική αιτία για την προβλεπόμενη αύξηση των δαπανών για τις κρατικές συντάξεις, από το 5% της οικονομικής παραγωγής στο 9% κατά τις επόμενες δεκαετίες.

Οι οικονομολόγοι ζητούν εδώ και καιρό τη μεταρρύθμιση του εν λόγω μηχανισμού, ωστόσο οι πολιτικοί ηγέτες διστάζουν, φοβούμενοι τυχόν αρνητικές αντιδράσεις από τους ψηφοφόρους.

Τι θα αλλάξει;

Ο Μπέρναμ δήλωσε ότι, από το 2030 και εφόσον το Εργατικό Κόμμα κερδίσει τις επόμενες εκλογές, η σύνταξη θα συνεχίσει να αυξάνεται ετησίως τουλάχιστον με βάση τον πληθωρισμό ή κατά 2,5% και θα διατηρεί την αξία της σε σχέση με τις αποδοχές με την πάροδο του χρόνου, «ώστε οι συνταξιούχοι να μετέχουν πάντα στην αυξανόμενη ευημερία του έθνους».

Ο Μπέρναμ δήλωσε ότι οι χαμηλοσυνταξιούχοι δεν θα καταβάλλουν φόρο εισοδήματος κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κοινοβουλευτικής περιόδου και πρόσθεσε ότι οι προτεινόμενες αλλαγές σημαίνουν πως, στο μέλλον, οι συνταξιούχοι θα λαμβάνουν κρατική σύνταξη που θα αυξάνεται ετησίως και δεν θα επιβαρύνονται με έξοδα φροντίδας, ενώ παράλληλα θα εξασφαλιστούν σημαντικοί πόροι για τη δημιουργία μιας εθνικής υπηρεσίας φροντίδας στη Βρετανία.

Τι θα εξοικονομήσει;

Το Εργατικό Κόμμα δήλωσε ότι η μεταρρύθμιση θα απέφερε εξοικονόμηση 15 δισεκατομμυρίων λιρών (20 δισεκατομμυρίων δολαρίων) ετησίως έως τα τέλη της δεκαετίας του 2030, ποσό που θα αυξανόταν στα 50 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως έως το 2050.

Το ινστιτούτο μελετών «Institute for Fiscal Studies» ανέφερε ότι η εξοικονόμηση πόρων είναι πιθανό να είναι πολύ μικρότερη σε αρχικό στάδιο —και δύσκολο να προβλεφθεί, δεδομένου ότι ο μηχανισμός «τριπλής ρήτρας» εξαρτάται από τις ευρύτερες οικονομικές συνθήκες—, ωστόσο θα συσσωρευόταν με την πάροδο των ετών.

Ενδεικτικά, το ινστιτούτο σημείωσε ότι, εάν η προτεινόμενη από τον Μπέρναμ μεταρρύθμιση ίσχυε από το 2011, οι κρατικές δαπάνες για τις συντάξεις θα ήταν κατά 9 δισεκατομμύρια λίρες χαμηλότερες σε σχέση με το τρέχον επίπεδο, μειώνοντας έτσι στο μισό και πλέον το σημερινό κόστος των 16 δισεκατομμυρίων λιρών ετησίως.

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές δεν αντέδρασαν ιδιαίτερα άμεσα, δεδομένου ότι ο Μπέρναμ δήλωσε πως τα ποσά που θα εξοικονομούνταν θα διοχετεύονταν σε μια νέα Εθνική Υπηρεσία Φροντίδας, η οποία σχεδιάστηκε για να αμβλύνει τη χρόνια πίεση που ασκείται στο βρετανικό σύστημα κοινωνικής φροντίδας για τους ηλικιωμένους.

Το IFS επισήμανε ότι τα κονδύλια που θα προέκυπταν από τη μεταρρύθμιση της κρατικής σύνταξης δεν θα επαρκούσαν από μόνα τους για τη χρηματοδότηση της προτεινόμενης υπηρεσίας φροντίδας, γεγονός που εγείρει το ενδεχόμενο αυξήσεων στη φορολογία ή περικοπών στις δαπάνες.

Ποιες είναι οι πολιτικές επιπτώσεις;

Μια δημοσκόπηση για την εφημερίδα «i», η οποία δημοσιεύτηκε την Τρίτη —και διεξήχθη από την BMG Research πριν από την ομιλία του Μπέρναμ— έδειξε ότι η υποστήριξη των Βρετανών για τη διατήρηση της «τριπλής ρήτρας» ανερχόταν στο 53%, ενώ μόλις το 13% τασσόταν υπέρ της κατάργησής της.

Το Εργατικό Κόμμα δηλώνει ότι δεν παραβιάζει τη δέσμευση του προεκλογικού του προγράμματος για το 2024 σχετικά με τη διατήρηση της «τριπλής ρήτρας», καθώς η μεταρρύθμιση θα εφαρμοστεί μετά τις επόμενες εκλογές, οι οποίες αναμένεται να διεξαχθούν το αργότερο έως τα μέσα του 2029.

Ενώ το λαϊκιστικό κόμμα Reform UK και το κεντροδεξιό Συντηρητικό Κόμμα (η επίσημη αξιωματική αντιπολίτευση) έχουν δεσμευτεί να διατηρήσουν τη ρήτρα «τριπλής εγγύησης», ο Μπέρναμ δέχεται επίσης κριτική από την πλευρά της Αριστεράς.

Η Σάρον Γκράχαμ, επικεφαλής του συνδικάτου Unite, δήλωσε στο BBC ότι θα προτιμούσε την επιβολή φόρου στον πλούτο. Ο Ζακ Πολάνσκι, ηγέτης του Κόμματος των Πρασίνων, διερωτήθηκε γιατί η κυβέρνηση στρέφεται κατά των συνταξιούχων αντί να φορολογήσει τους πλούσιους.