Οι διαπιστώσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού για τα επιτόκια καταθέσεων στην Ελλάδα και οι συστάσεις «ευχολόγιο»

Του Νίκου Κωτσικόπουλου

Η μεγάλη συγκέντρωση των καταθέσεων σε τέσσερις τράπεζες και η άφθονη ρευστότητα που διαθέτουν είναι οι βασικές αιτίες για τα χαμηλά επιτόκια στην Ελλάδα, σύμφωνα με την τελική έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Όπως διαπιστώνει, οι τράπεζες έχουν ήδη αρκετά χρήματα για να χρηματοδοτούν τις δραστηριότητές τους και δεν χρειάζεται να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις για να προσελκύσουν περισσότερα.

Η έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού δεν διαπιστώνει παράνομη συνεννόηση μεταξύ των τραπεζών, αλλά εντοπίζει ολιγοπώλιο το οποίο ευθύνεται για τις μικρές αποδόσεις των καταθετών. Δίνει επίσης τέσσερις βασικές προτάσεις για βελτίωση του περιβάλλοντος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, το 2024 η Εθνική Τράπεζα, η Τράπεζα Πειραιώς, η Alpha Bank και η Eurobank συγκέντρωναν το 94,07% των τραπεζικών καταθέσεων. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η υψηλή συγκέντρωση, σε συνδυασμό με την πλεονάζουσα ρευστότητα, εξηγεί γιατί οι αυξήσεις επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας πέρασαν μόνο σε μικρό βαθμό στους αποταμιευτές. Αυτό συνέβη ακόμη και στις προθεσμιακές καταθέσεις, στις οποίες ο πελάτης δεσμεύει τα χρήματά του για συμφωνημένο διάστημα.

Η έκθεση παραθέτει εκτίμηση της S&P: από τον Ιούνιο του 2022 έως τον Μάιο του 2023 οι ελληνικές τράπεζες μετέφεραν στα καταθετικά επιτόκια μόλις το 10% των αυξήσεων της ΕΚΤ, έναντι 20% κατά μέσο όρο στην Ευρώπη. Εξετάζει επίσης γιατί οι τράπεζες καθυστερούν να ανεβάσουν τις αποδόσεις όταν αυξάνονται τα επιτόκια, αλλά τις μειώνουν γρηγορότερα όταν αυτά υποχωρούν.

Ρόλο παίζουν και οι συνήθειες των πελατών. Από όσους ιδιώτες είχαν προθεσμιακή κατάθεση, μόνο το 14% άνοιξε τέτοιο λογαριασμό σε τράπεζα με την οποία δεν συνεργαζόταν ήδη. Η Επιτροπή αναφέρει επίσης τη δυσκολία σύγκρισης προϊόντων, τις πάγιες πληρωμές και την ταλαιπωρία μεταφοράς λογαριασμού. Η αλλαγή τράπεζας, πάντως, επιτρέπεται ήδη και το άνοιγμα νέου λογαριασμού δεν έχει χρέωση. Πρέπει να σημειωθεί ότι σχεδόν όλα, όσα προτείνονται ήδη εφαρμόζονται ως ένα βαθμό τουλάχιστον, με εξαίρεση ένα θεσμό τύπου Λογαριασμών Ταμιευτηρίου, με επιτόκια που ορίζει το κράτος όπως στη Γαλλία.

Οι προτάσεις της Επιτροπής

Η πρώτη πρόταση είναι να δυναμώσει ο ανταγωνισμός με νέες τράπεζες ή την επέκταση μικρότερων. Η Επιτροπή αναφέρεται ήδη στην CrediaBank, την Optima Bank και άλλους παίκτες, αλλά αναγνωρίζει ότι τα μερίδιά τους παραμένουν συγκριτικά μικρότερα. Η συγκέντρωση ήταν ζωτική για τη διάσωση του τραπεζικού συστήματος και όταν επιτυχημένες τράπεζες έχουν ήδη μεγάλα μερίδια είναι δύσκολο να βρει χώρο ένας νέος παίκτης που θα αλλάξει γρήγορα το περιβάλλον.

Η δεύτερη πρόταση αφορά αποταμιευτικούς λογαριασμούς κατά το γαλλικό πρότυπο, με επιτόκιο που θα ορίζει το κράτος. Τα γαλλικά Livret A και LEP προσέφεραν τον Φεβρουάριο του 2025 αποδόσεις 2,4% και 3,5% αντίστοιχα. Πρόκειται για μια παρέμβαση εντελώς διαφορετική από όσα λειτουργούν σήμερα στην Ελλάδα. Η ίδια η Επιτροπή ζητά να εξεταστούν οι δημοσιονομικές δυνατότητες και οι πρακτικοί όροι εφαρμογής της, ενώ τράπεζα που συμμετείχε στη διαβούλευση προειδοποίησε για πιθανές επιπτώσεις στη ρευστότητα και στο κόστος χρηματοδότησης, που εξηγεί και τη δυσκολία του εγχειρήματος.

Η τρίτη πρόταση είναι αποταμιευτικοί λογαριασμοί με δύο επιτόκια, όπως στο Βέλγιο: ένα βασικό και ένα πρόσθετο για τα χρήματα που μένουν στον λογαριασμό έναν χρόνο. Οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν ήδη αποταμιευτικούς λογαριασμούς προθεσμίας με περιορισμούς, αλλά η έκθεση αναγνωρίζει ότι οι αποδόσεις τους παραμένουν χαμηλές. Παράλληλα οι τράπεζες προσφέρουν αποταμιευτικά προϊόντα τύπου Target Maturity, ομολογιακά Αμοιβαία Κεφάλαια προκαθορισμένης διάρκειας, τα οποία όμως είναι επενδύσεις και όχι αμιγώς τραπεζικές καταθέσεις.

Τέλος, η Επιτροπή προτείνει καλύτερη πληροφόρηση για τα επιτόκια και ευκολότερη μεταφορά λογαριασμών. Ωστόσο, η Τράπεζα της Ελλάδος δημοσιεύει ήδη συγκριτικούς πίνακες, υπάρχουν ιδιωτικές ιστοσελίδες σύγκρισης και αυτές των τραπεζών και από το 2017 λειτουργεί ειδική διαδικασία αλλαγής λογαριασμού. Το πρόβλημα είναι η περιορισμένη χρήση τους: η έκθεση καταγράφει μόλις 15 αιτήματα αλλαγής, από τα οποία ολοκληρώθηκαν 12.